78مقام نكوهش يا ستايش كسى گفته شود: فلانى با آن ثروت سرشار «دست‌بسته» است يا فلانى «دست و دل باز» است، كلمه «دست» در اين عبارت، يك ظهور حرفى دارد كه همان داشتن عضله و باز و بسته كردن آن است و يك ظهور تصديقى كه پس از پايان يافتن سخن متكلم و دقت در قرائن موجود در كلام، ذهن به آن انتقال مى‌يابد.

بديهى است آنچه سبب انتقال مفاهيم از متكلم به مخاطب مى‌شود، ظاهر حرفى نيست و در بين عاقلان، چنين ظهورى فاقد ارزش است. بلكه آنچه در انسان‌ها اساس مفاهمه قرار گرفته است و خردمندان جهان بر مبناى آن، مقاصد خود را به وسيله الفاظ انتقال مى‌دهند، ظهور جُملى است. ¹

قرآن كريم نيز كه تضمين كننده هدايت و سعادت انسان‌هاست، بر مبناى همين مُفاهمه بشرى و بر طبق قواعد خاص زبانى قوم (وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ بِلِسٰانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ) ² و به زبان عربى آشكار (بِلِسٰانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ ) ³ نازل شده است و به همين دليل، وقتى از ابن‌عباس درباره معناى بعضى از آيات صفات سؤال مى‌كنند، او در پاسخ، قاعده‌اى كلى ارائه مى‌دهد و آن، مراجعه به ميراث ادبى قوم است: «إِذَا خَفَى عَلَيكُمْ شَيءٌ مِنَ الْقُرْآنِ فَابْتَغُوهُ فِي الشِّعْرِ فَإِنَّهُ دِيوَانُ الْعَرَبِ» ⁴؛ «هرگاه معناى آيه‌اى بر شما مخفى ماند، آن را در شعر شاعران جست‌وجو كنيد».

بنابراين براى كشف معناى نهفته در آيات، دقيقاً بايد قواعد زبانى و اساس مفاهمه قوم را رعايت كرد كه از جمله آن، توجه كردن به قرائن حاليه و مقاليه و اعتبار ظهور