متن کتاب صفات خبری در اندیشه اسلامی با رویکرد نقد وهابیت - جلد 1 - صفحه 119

(5 تا 268)

119مخلوق كاربرد مشترك دارند.

ابن‌تيميه در آنجا كه تباين نعمت‌هاى اخروى با نعمت‌هاى دنيايى ¹ را دليلى بر متباين بودن صفات خالق و مخلوق گرفته است، اعتقاد خود مبنى بر اشتراك لفظى مفاهيم يادشده را به صراحت بيان كرده است:

وقتى حقايق و نعمت‌هاى اخروى كه خداوند از آنها خبر داده است، با حقايق و نعمت‌هاى موجود در دنيا، فقط اشتراك اسمى داشته باشند، پس خالق، سبحانه و تعالى، مباينتش با مخلوقات، بسى بيشتر از مباينت مخلوق «دنيا» با مخلوق «آخرت» خواهد بود. ²

وى براى اثبات تباين و مشترك لفظى بودن مفاهيم مشترك ميان خالق و مخلوق، به تمثيل ديگرى نيز متوسل شده است:

هر عاقلى اختلاف انظار موجود درباره روحى كه در آدميزاد است و همچنين سكوت نصوص دينى از اظهار نظر پيرامون كيفيت آن را مى‌بيند؛ آيا اين اختلاف نظر علما و اين سكوت نصوص نبايد مايه عبرت شود كه از گفت‌وگو درباره كيفيت ذات و صفات خداى متعال خوددارى شود؛ با اينكه روح در بدن قرار دارد و بعداً از آن جدا شده و به آسمان مى‌رود؟ ³ و ⁴

1) . متباين بودن نعمت‌ها و حقايق جهان آخرت با نعمت‌ها و حقايق زندگى دنيا جاى تأمل است؛ زيرا آيات و روايات بسيارى خلاف اين مطلب را بيان مى‌كنند، مانند آيه 7 روم: (يَعْلَمُونَ ظٰاهِراً مِنَ الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غٰافِلُونَ ) ، كه نسبت آخرت به دنيا را نسبت باطن به ظاهر معرفى مى‌نمايد و نه تباين. آيه 25 بقره: (كُلَّمٰا رُزِقُوا مِنْهٰا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قٰالُوا هٰذَا الَّذِي رُزِقْنٰا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشٰابِهاً) كه در يكسان بودن نعمت‌هاى دنيا و آخرت صراحت دارد. آيات 7 5 تكاثر: (كَلاّٰ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ * ثُمَّ لَتَرَوُنَّهٰا عَيْنَ الْيَقِينِ ) كه به صراحت امكان يقين به حقايق عالم آخرت را در همين دنيا بيان مى‌نمايد. و آيات و روايات بسيار ديگر مانند آنها كه مسئله تجسم اعمال را بيان مى‌كنند و آنها كه مسئله شهادت اعضاى بدن را مطرح مى‌كنند و... كه مجال طرح آن نيست.

2) . مجموع الفتاوى، ج5، ص115: «فَإِذَا كَانَ نَعِيمُ الْجَنَّةِ وَهُوَ خَلْقٌ مِنْ خَلْقِ اللهِ كَذَلِكَ فَمَا ظَنُّك بِالْخَالِقِ سُبْحَانَهُ وَتعالى».

3) . همان، ص116.

4) . اگرچه در بعضى از آثار ابن‌تيميه نسبت به مفاهيم و اسما، گرايشى به سمت اشتراك معنوى، از نوع مشكك آن به چشم مى‌خورد: «أن الأسماء المقولة عليه وعلى غيره مقولة بطريق التشكيك الذي هو نوع من التواطؤ العام ليست بطريق الاشتراك اللفظي ولا بطريق الاشتراك المعنوي الذي تتماثل أفراده بل بطريق الاشتراك المعنوي الذي تتفاضل أفراده» (الرد على المنطقيين، ص155) اما آنچه از امثال عبارت‌هاى يادشده فهميده مى‌شود، اشتراك لفظى است.

مشخصات کتاب

صفات خبری در اندیشه اسلامی با رویکرد نقد وهابیتجلد:1نویسنده:رضایی، غلامرضاناشر:مشعرمحل نشر:تهران - ایرانسال نشر:1394

دریافت فایل ارجاع:

BibTex | Endnote

سایر جلدهای کتاب:

جلد 1