35
3- تبرك در قرآن
در قرآن مجيد واژه تبرك در قالبهاى گوناگون و بهطور متعدد بهكار رفته است از جمله: لفظ بارَكَ (1)؛ بارَكْنا (6)؛ بُورِكَ (1)؛ تَبارَكَ(9)؛ بَرَكاتٍ (2)؛ بَرَكاتُهُ (1)؛ مُبارَكٌ (4)؛ مُبارَكاً (4)؛ و مُبارَكَة(4) بار در قرآن آمده است.
مواردى كه در قرآن صريحاً از فرخندگى آنها نام برده شده، فراوان است كه از جملۀ آنها شگون و خجستگى است كه در زمين نهاده شده است (فصلت: 10) تبرك و خجستگىهاى زمين عبارتاند از: معادن، چشمهها، درختان و ميوهها. (حويزى و قمشهاى ذيل آيه). 1
مشارق و مغارب زمين خجستهاند، (اعراف: 137) به عقيدۀ مفسّران مراد آيه، سرزمينهاى ميان فرات، شام، فلسطين تا عريش مصر است بهويژه كه قبور حضرت ابراهيم، اسحاق، يعقوب(عليهم السلام) و... را در برگرفته است. 2 در سورۀ إسراء (آيه 1) صريحاً از خجستگى مسجدالأقصى و اطراف آن سخن رفته و در آيۀ ديگر به نجات ابراهيم و لوط از سرزمين بابل به سوى زمين فرخنده شام اشاره شده است. (انبياء: 71)
فخر رازى سرزمين مكه را نيز مورد اشارۀ آيۀ مذكور قرار داده و با استدلال به آيۀ يكم سورۀ إسراء سرزمين شام را - چون اكثر پيامبران از آنجا مبعوث به شرايع و آثار دينى شدهاند - فرخنده خوانده است، او فرخندگى آيۀ هفتاد و يكم سورۀ انبياء را نيز اشاره به سرزمين شام دانسته است. 3