90توليد كالاها و خدمات متناسب با سطح استاندارد و كيفيت لازم، نيازهاى يكديگر را تأمين كنند و مازاد بر مصرف داخلى را به ساير كشورها صادر كنند.
بديهى است براى نيل به اين هدف، وحدت و پايمردى كشورهاى اسلامى براى مبارزه با توطئه و كارشكنى دشمنان اسلام ضرورى و لازم است. 1
حج در تحقق عملى بازار مشترك اسلامى به دو نحو تأثير دارد:
يك- ايجاد زمينه و بستر مناسب
وقتى به ظرفيتها و ويژگىهاى كنگره جهانى حج مىنگريم كه هرساله در ايام حج و همچنين در طول ايام سال براى عمره مفرده، ميليونها مسلمان را در مكه جمع مىكند، ايده بازار مشترك اسلامى بيشتر جلوه مىكند و امكان تحقق آن بسيار نزديك مىنمايد. اجتماع حج، ميليونها مسلمان را در يك مكان جمع مىكند كه هريك از آنها حداقل براى سوغات و تبرك 2 اين سفر معنوى نيز كه شده، اجناسى را خريدارى مىكنند و اين به معناى جامعه مصرف و مشتريان آمادهاى است كه بدون هيچگونه هزينه و تبليغات، فراهم شده است. ولى در حال حاضر، متأسفانه اين ظرفيت عظيم در اختيار كالاهايى قرار گرفته كه عمدتاً بىكيفيتاند و محصولات كشورهاى غيرمسلمان هستند.
دو- رفع موانع
تحقيقات متعددى نشان مىدهد با وجود مشكلات سياسى، نهادى، جغرافيايى و اقتصادى بسيارى از كشورهاى مسلمان، عملاً ايجاد بازار مشترك اسلامى ممكن نيست. كاركردهاى فرهنگى و اجتماعى حج، زمينه مناسبى براى رفع اين موانع است. در ادامه موانع را اجمالاً بررسى و كاركرد حج را براى رفع آن ذكر مىكنيم: