63و به اين ترتيب به زيبايى نمادى از پويايى و كمال دايره و با آرامش و درونگرايى رنگ آبى به هم مىپيوندد.
با كمى تأمل مىتوان ارتباط وثيقى بين پيامهاى عرفانى و اخلاقى حج با اين نمادهاى بسيط و عميق برقرار كرد.
شكل ظاهرى كعبه: مكعب نماد ثبات، استوارى و استحكام است. 1 طواف بر گرد كعبه، يادآور دايره ماندالا نيز هست (مربعى كه با دايره محاط شده است). اين سيروسلوك را مىتوان در طوافهاى پيچيده و مصائب زاهدِ عابد كه همواره در طلب راهى به سوى خويشتن خويش است ديد. 2 علاوه بر اينكه طواف، مركزيت كعبه را تداعى مىكند.
معمارى كعبه وجه نمادين آن را قوت بخشيده است: شش جهت بودن كعبه كه تمامى جهات متناقض را در خود جمع كرده، نشانى از بىجهتى آن است و سادگى و بىزينت بودن آن، تداعىگر مطلقها و خارج از توصيف بودن خداوند است. 3
امت اسلامى با توجه به جاودانگى و ابدى بودن دين اسلام، براى انتقال فرهنگ خود به نسلهاى آينده و ارتباط فرهنگ انسانهاى مسلمان با ريشه تاريخى خود، نيازمند نمادهاى دائمى است. مناسك حج در مكانى انجام مىگيرد كه از اين نمادهاى دائمى و غيرقراردادى استفاده مىشود.
كعبه، اصلىترين نماد دائمى اسلام است كه ثبات 4 آن، نماد و خصيصه تغييرناپذيرى دائمى اسلام است. 5