59در اين آيه، خداوند پس از اينكه كعبه را اولين خانه بناشده براى مردم و باعث هدايت مردم معرفى مىكند، آن را از آيات روشن خدا مىداند. چنانكه در آيات ديگر، صفا و مروه را از شعائر الهى مىداند. 1 به اين ترتيب كعبه يكى از ابزارها و نشانههاى ارتباط غيرشفاهى بين خدا و انسان است 2؛ چنانكه الفاظ قرآن يكى از ابزارهاى ارتباط شفاهى بين خدا و انسان است.
يكى از مهمترين اهداف تبليغى در سطح كلان، تقويت ارتباط انسان با خداست كه بيشتر مبتنى بر ادبيات ارتباطى شفاهى است. در حج ضمن اينكه زائران به محيط وحى (ارتباط شفاهى خدا و انسان) وارد مىشوند، ارتباط غيرشفاهى آنها با خدا نيز تقويت مىشود. به عبارت ديگر، مناسك حج در راستاى اهداف نظام تبليغى اسلام قابل تحليل است. وقتى ارتباط غيرشفاهى زائران با خدا تقويت مىشود، آنگاه برقرارى ارتباط شفاهى كه از برنامهها و اهداف نظام تبليغى اسلام است، آسانتر مىشود.
2. پتانسيل فرهنگى - تبليغى نمادها در حج
براى نماد چند تعريف ذكر شده است 3؛ مثلاً به رابطهاى كه بين دو عنصر بصرى و معنايى، براساس قرارداد باشد، «نماد» مىگويند. 4 تعاريف مختلف نماد، همگى يا