173هركدام از كشورهاى امپرياليستى (مركز) علاوه بر اينكه با مستعمرات خود (محيط) در ارتباط هستند، با ساير دول امپرياليستى نيز تبادل اطلاعات دارند. جريان اطلاعات و اخبار بين مركز و محيط، همواره به صورت يك‌سويه بوده و از مركز به طرف محيط است. يعنى پيام‌ها در كشورهاى مركز، توليد و به ممالك محيط ارسال مى‌شود. در اينجا گفتنى است كه ارتباط بين ممالك محيط به ترتيب از سوى ممالك مركز به‌شدت محدود و كنترل مى‌گردد و درنتيجه تماس آنها با يكديگر تنها از طريق مركز مربوطه ميسّر است. 1
از طرف ديگر، ارتباط بين ممالك مستعمره وابسته به مركزهاى متفاوت، بسيار اندك است و حتى در برخى موارد، هيچ رابطه مستقيمى بين آنها وجود ندارد. درحقيقت، ارتباط بين ممالك مستعمره مختلف، صرفاً از طريق كشورهاى امپرياليستى مقدور است. مثلاً در حالى كه ارتباط تلفنى و تلگرافى بين دو مستعمره سابق فرانسه، كنگو و ساحل عاج از طريق پاريس برقرار مى‌شود، كنيا و تانزانيا از طريق لندن و بوليوى و پاراگوئه از طريق نيويورك قادرند با يكديگر تماس برقرار كنند. 2
نظام ارتباطات امت اسلامى در مقابل امپرياليسم با تمركز بر حج
يكى از مهم‌ترين ويژگى‌هاى نظام ارتباطى اسلام، بهره‌مندى از وسايل سنتى ارتباطى در كنار وسايل مدرن است.
تكنولوژى‌هاى مدرن ارتباطى نيز در كنار وسايل سنّتى ارتباطات، در امر توسعه و فرهنگ‌سازى قابليت بيشترى پيدا مى‌كنند. 3 اين مسئله براى در امان ماندن از عوارض اين تكنولوژى‌ها، مانند توده شدن جوامع، كرختى اجتماعات و بى‌تفاوتى انسان‌ها در