73
4. قهوهخانهها و چاىخانهها
ساختمانهاى كوچكى كه قهوهخانه يا چاىخانه ناميده مىشوند، سرنوشت بهترى داشتهاند. در اين قهوهخانهها به مسافرانى كه از راه مىرسيدند و به استراحت احتياج داشتند، چاى، قهوه، شربت يا ماست و دوغ داده مىشد. شمار قهوهخانهها در ميان راههاى ايران بسيار بود. اين قهوهخانهها بيشتر در كنار پلها يا كنار رودخانهها، گردنهها، كنار صخرهها، روى بلندى و مجاورت چشمه ساخته مىشدند. 1
قهوهخانهها بيشتر از كاروانسراها به مسافران خدمت مىكردند. امروزه نيز همين قهوهخانهها، در سازمانهاى اجتماعى ايران مقام والايى دارند. در بسيارى جاها قهوهخانهها وسيله ارتباط روستايى دورافتاده، نواحى كوهستانى يا كويرها با دنياى خارجاند. زائرانى كه وضع مالى مناسبى نداشتند، از اين قهوهخانههاى بين راهى كه غذاى ارزانقيمت در اختيارشان مىگذاشت استفاده مىكردند و با پرداخت يك شاهى خستگى راه را از تن به در مىكردند. 2
قهوهخانهها كه اشخاص عادى آنها را مىساختند، از هنر بىبهره نبودند. گزارش شده است در كرمانشاه نزديك ميدان شهر در قهوهخانهاى تابلوهاىهاى نقاشى بر ديوارها نصب شده بود. 3 صاحب قهوهخانهاى در شهر ملاير ديوارهاى قهوهخانه را گچكارى و سقفش را