110بازرگانان بسيارى از شهرهاى تبريز، اصفهان، يزد، گلپايگان و همدان در اين شهر مقيم شوند و هسته اصلى بازار و نبض اقتصادى شهر را تشكيل دهند. 1 ارتباط بازرگانى با بغداد عدهاى از تجار بغداد را نيز وارد اين شهر كرده بود كه در ميان آنان چندين خانوار يهودى و به همان اندازه نيز كلدانى ديده مىشد. 2
5. بهرهبردارى غربىها از مسير قم - قصرشيرين
شهرهايى چون اراك، همدان، كرمانشاه، نه فقط به سبب آنكه ايستگاههاى سرراهى بودند به بازارهاى بينالمللى تبديل شدند، بلكه چون غربيان مىخواستند رفتوآمد در اين جاده را به انحصار خود در آورند و اينگونه به منافعشان بيفزايند، به بازارهاى بينالمللى تبديل شدند. اگر آنها بهخوبى موفق مىشدند، مىتوانستند سراسر اين جاده را به تسخير خود درآورند. به جز روسيه كه نبض تجارت همدان را در دست داشت، پراهميتترين متاع براى غرب، قالى پر نقشونگار آن منطقه بود؛ بهگونهاى كه فقط يك شعبه از تجارتخانه آقايان زيگلر سويسى مقيم در منچستر، در سلطانآباد (اراك) در انحصار صادرات قالى بود. 3 تجار انگليسى و سويسى براى نظارت بر اين صنعت در سلطانآباد، نزديكى بروجرد مأمورانى داشتند. 4 اين شاهراه عظيم باعث سوءاستفاده كشور انگلستان شده بود. براساس گزارشى كه در تاريخ يكشنبه 12 آذر