60تعبير «موضع الجمار» در روايات خاصه، درباره حج حضرت آدم و ابراهيم(عليهماالسلام) هردو آمده است:

-فَلَمَّا بَلَغَ مَوْضِعَ الْجِمَارِ تَعَرَّضَ لَهُ إِبْلِيسُ فَقَالَ لَهُ يَا آدَمُ أَيْنَ تُرِيدُ.

پس هنگامى‌كه آدم به محل جمره‌ها رسيد، ابليس سر راهش را گرفت و پرسيد: اى آدم كجا مى‌روى؟

-سَأَلْتُهُ عَنْ رَمْيِ الْجِمَارِ لِمَ جُعِلَ؟ قَالَ: لِأَنَّ إِبْلِيسَ كَانَ يَتَرَاءَي لِإِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فِي مَوْضِعِ الْجِمَارِ، فَرَجَمَهُ إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَجَرَتْ بِهِ السُّنَّةُ. ¹

از امام درباره دليل وجوب رمى جمره پرسيدم. فرمود: «زيرا ابليس در محل جمره‌ها بر ابراهيم(ع) نمايان مى‌شد و ابراهيم(ع) به سوى او سنگ پرتاب كرد، پس بر اين اساس سنت شد».

د) روايت ابوسعيد خدرى كه «ابن ابى‌نعم» مى‌گويد:

از ابوسعيد [خدرى] درباره رمى جمرات پرسيدم. گفت: سنگ‌هايى كه قبول مى‌شود به آسمان برده مى‌شود و اگر چنين نبود جمرات از كوه ثبير (كوهى است در مدينه) بلندتر مى‌شد (و لو لا ذلك كان اعظم من ثبير). ²

در تقرير روايت گفته شده: «جمرات همان توده سنگريزه‌هاست كه بر اثر پرتاب سنگ‌هاى جديد روزبه‌روز بزرگ‌تر مى‌شود». ³

نقد: اين تعبيرهم زمين بودن جمره را تأييد نمى‌كند. بلكه «سنگريزه‌هاى مجتمع» بودن جمار را مى‌رساند.

ه) تعبير «توسط الجمرة» در حديث ابن‌عباس: ازرقى از عطاء روايت كرده است:

نزد ابن عباس بودم و به او گفتم: «من در وسط جمره رفتم (إني توسّطت