197حيطه اختيارات آن، باعث ايجاد گسست ميان دولت و ملت در جوامع اسلامى و تضعيف حاكميت ملى در اين كشورها مىشود كه همين مسئله، مىتواند براى برخى از دولتهاى اسلامى بحرانآفرين باشد. 1
به طور كلى در فرايند جهانى شدن، ويژگىهاى اصلى دولت ملى، همانند اهميت و نقش مرزها، رو به زوال قرار مىگيرد. 2
امام خمينى(رحمه الله) با چنين نگرشى، حج را محلى براى كنشگرى ملتهاى مسلمان براى اصلاح دولتهاى اسلامى مىدانستند. از ديد امام، وجود دولتهاى سرسپرده اسلامى، يكى از مشكلها و موانع بيدارى اسلامى است. 3 حتى در پيامهاى ايشان راجع به حج نيز اين نكات بسيار به چشم مىخورد. 4
اهميت و تأثير نكات پيشگفته در تأثير حج بر بيدارى اسلامى، با توجه به موضع و جايگاه دولتهاى اسلامى در مورد بيدارى اسلامى مشخص مىشود؛ زيرا يكى از مهمترين علل داخلى بيدارى اسلامى، عملكرد ضعيف دولتهاى اسلامى است كه سبب ايجاد نوعى خودباختگى هويتى در جوامع اسلامى شده است. از اين جهت بيدارى اسلامى، قيام و نهضتى در مقابل عملكرد حاكمان خودفروختهاى است كه براى حفظ قدرت، فريفته غرب شدهاند و استعمار فرانو را تسهيل مىكنند.
2. افزايش اتحاد و انسجام و كمرنگ شدن هويتهاى قومى و فرقهاى
در فصل اول بخش دوم همين كتاب، در مورد ظرفيت عظيم حج در ايجاد وحدت و همبستگى در جهان اسلام سخن گفتيم و مكانيسمهاى حج در تحقق اين امر مهم و