156اراده مشترك دولتها و ساير كنشگران بينالمللى، نهادهاى مردمنهاد داخلى و بينالمللى و افكار عمومى و مجموعهاى از اصول، هنجارها و الزامات وابستگى متقابل كشورها قرار گرفته است. 1
حاكميت، بيانكننده درجه قدرت است. درجه قدرت، جوهرى است كه وزن حاكميت را تعيين مىكند و در مجموع، صلاحيتها و توانايىهايى ظاهر مىشود كه محدوده قدرت را بيان مىكند. هرچند اعمال حاكميت، مستلزم وجود قدرت است و بدون قدرت نمىتواند كاركردهاى اساسى خود را انجام دهد، حاكميت فقط قدرت نيست. 2
ظرفيت حضور ملتها در حج در بيدارى اسلامى
از آنچه گذشت، نقش و جايگاه جديد ملتها در عرصه بينالملل مشخص مىشود. اين نكته با توجه به اينكه حج نمودى عينى از بروز ملتهاست، ظرفيت جديدى را براى اثرگذارى حج در عرصه سياسى و اجتماعى جهان اسلام نشان مىدهد. به عبارت ديگر، حج كنگرهاى جهانى و بينالمللى از جهان اسلام است كه بدون دعوت رسمى و تشريفات سياسى مرسوم در تجمعهاى سياسى، برگزار مىشود و نمايندگانى از ملتها در آن حضور دارند. از طرف ديگر بيدارى اسلامى، حركتى فراگير در جهان اسلام است كه همه مسلمانان جهان را براى عزتخواهى سياسى و اجتماعى و اجراى شريعت اسلامى در مسير اعتلاى تمدن اسلامى و رشد و شكوفايى جوامع اسلامى، به پا داشته است. در ادامه ظرفيتهاى نوين عرصه بينالملل براى نقشآفرينى ملتها در حج، در راستاى تقويت بيدارى اسلامى را بررسى مىكنيم: