126فرامىخواند. به اين ترتيب، وحدت ايدئولوژيك شكل مىگيرد.
صاحبنظران، ايدئولوژى را عامل بسيار مهمى در ايجاد پيوند ميان «ما» و ايجاد تمايز بين ما و «ديگران» مىدانند. اين امر در اثراتى كه ايدئولوژى مذهبى در وادار كردن افراد در توجه به منافع ديگران دارد، آشكار است. 1 به اين ترتيب حج به عنوان يك امر ايدئولوژيك مذهبى، تأثير زيادى در تقويت وحدت اسلامى دارد.
همگرايى سياسى در حج را مىتوان در دو بعد ايجابى (تقويت هويت تمدنى) و سلبى (تمركز بر دشمن مشترك 2) مطرح كرد:
الف) حج و تقويت هويت تمدنى
هويت تمدنى، معرفت و آگاهى عميق انسان به تمدنى است كه منسوب به آن است. درك چنين هويتى، اين امكان را به فرد مىدهد كه احساس كند در سرزمينى زندگى مىكند كه ريشههاى فرهنگى آن، تا اعماق تاريخ كشيده شده است و اين احساس، سبب تعلق ارتباط به آن تمدن و در نتيجه، شكلگيرى «هويت تمدنى» مىشود. احساس تعلق به يك تمدن، به معناى وابستگى به تمامى مظاهر آن تمدن و از جمله: مشاهير، افتخارها، ميراثها و ارزشهاى آن است. 3
اگر فردى درباره خويش به نظام معرفتى دست يابد، به تمدن خود، احساس وابستگى مىكند و وابستگى به تمدن، زمينهساز حفظ و تقويت آن خواهد بود؛ زيرا فرد به دليل وابستگى و احساس الفتى كه به تمدن خود دارد، در برابر تهديدهاى پنهان و آشكارى كه تمدن او را هدف قرار مىدهند، به مقاومت، دفاع و جانبدارى منطقى و