125
1. همگرايى سياسى (تقويت نقاط مشترك)
در تحليل ارتباط عوامل وحدت با عوامل و قدرتهاى خارجى جهان اسلام، سنتها و نظام ارزشى، جايگاه ويژهاى دارد؛ به اين معنا كه نيروهايى كه به دنبال ايجاد وحدت و يكپارچگىاند، بايد ابتدا عناصر اتحادبخش، يعنى فراسنتهاى پنهان 1 را به حركت درآورند و به دنبال آن، مسلمانان را براى رويارويى با نفوذ خارجى، متحد و آماده كنند. در مقابل، نيروهاى خارجى (مهاجمان استعمارگر) نيز با دست گذاشتن به خردهسنتها (عناصر تفرقهافكن) زمينه را براى از همگسيختگى و تجزيه فراهم مىكنند. 2
اتحاد از دو ويژگى اساسى برخوردار است: يگانگى درونى، پيوستگى بيرونى. بر اين اساس يگانگى درونى، به نقطه تشابه هويتى اشاره دارد كه سبب ايجاد نقطه عزيمت مستحكمى است و مىتوان آن را بنياد عميقى براى پيوستگى دانست. پيوستگى بيرونى نيز متوجه حفظ تداوم يگانگى درونى، در عرصه حيات جمعى و در راستاى دستيابى به اهداف ملى و بينالمللى، تعريفشدنى است. 3
حج از مهمترين مناسك دينى است كه از طريق تقويت تشابه هويتى (يگانگى درونى) از يك سو و تقويت حيات جمعى (پيوستگى بيرونى)، ظرفيت عظيمى براى پويايى و سرزندگى امت اسلامى فراهم مىكند. حج به عنوان جلوه سياسى و اجتماعى اسلام، قصد دارد نقاط مشترك در سطوح ايدئولوژيك و سياسى را تقويت كند. حج با تداعى قبله مشترك، خداى مشترك (توحيد) و كتاب مشترك، اهداف مشتركى را براى مسلمانان ترسيم مىكند. 4 و از اين طريق مسلمانان را در سطح ايدئولوژيك، به اتحاد