107مرحمت و مروت حضرت ناظر است. 19 شوال 1249؛ [مهر و نشان].
[حاشيه]: مضمون. .. شرح شده است. فى 1249 . .11
Cevdet 101 : 0097
[سند سوم]
سلطان من، داور بزرگان، حضرت صاحبدولت، عطوفت و مروت،
به مشيت الله تعالى، بين دولت عليّه و دولت ايران مبنى بر عهود قديمه و عهود سابقه، صلح و سلم ابدالدوام حاصل شد. در مورد حجاج و زوار ايرانى كه به كعبه مكرمه و به بلاد اسلامى رفت و آمد مىكنند، مانند اهالى و زوار روم و حجاج ساير بلاد اسلامى بايد رفتار شود. از آنها خلاف شرع و قانون به نام دورمه و ساير، هيچ چيزى مطالبه نشود و اگر زوار عتبه عليّه، اموالى به همراه ندارند، از آنها باج طلب نشود و اشخاصى كه مالالتجاره همراه دارند، گمرك و رسوم جارى بر مبناى قوانين از آنها دريافت شود و زياده از حد چيزى مطالبه نگردد. همه اين موارد از مقتضاى شرايط سابق بود. منبعد نيز در حق حجاج و تجار دولت ايران، اين شروط قديم تنظيم و اجرا شود و از طرف وزراى اعظم و ميرالحج و مير ميران كرام و ساير ضابطان و حكام بر رعايت آنها كمال دقت و رعايت شود. از اكابر عليه ايران كسانى كه به حج شريف و زيارت عتبات عليه مىروند، بايد حرمت آنها رعايت شود. در خصوص رسومات گمرك از تجار دولت ايران، مانند تجار اتباع اهل اسلام سلطنت سنيّه، وجه دريافت شود و از اموال تجارت آنها فقط يكبار 4 درصد قروش گمرك دريافت شود و مخالف تذكره ادارى اعطا شده در اماكن ديگر، از آنها گمرك مطالبه نشود. با اتباع و تجار دولت ايران رفت و آمد كننده به ممالك دولت عليّه، دوستانه برخورد شود و از حق و تركه فوت شدگان آنها محافظت شود. اگر وصى شرعى ندارد، تركه آنها در بيتالمال به مدت يكسال نگهدارى شود تا هنگام پيدا شدن وارث و يا وكيل شرعى با معرفت شرعى، تسليم شود و رسوم عادى آن رعايت شود.