63 دليلى بر اختصاص آن به عصر پيامبر(ص) نداريم. قبول داريم كه مفهوم آيه اين است كه در هر زمانى بايد معصومى باشد. اما صادقان معصوم، مجموع امت‌اند و نمى‌توانند افراد مشخصى از امت باشند؛ زيرا در اين صورت بر هر كسى لازم است كه آن افراد را بشناسد تا بتواند با آنان باشد؛ درحالى‌كه اين شناخت و آگاهى ممكن نيست و ما افراد خاصى را نمى‌شناسيم كه از خطا معصوم باشند. با اين وصف، اين معصوم، مجموع امت خواهد بود و نتيجه آن حجيت اجماع معصوم است. ¹

نقد و بررسى

سخن فخررازى كه معصوم را عبارت از مجموع امت دانسته است، داراى چند اشكال است:

الف) آيه تطهير، حديث ثقلين و دلايل ديگر، نادرستى سخن فخررازى را آشكار مى‌سازد. در واقع اگر بپذيريم مقصود از «صادقين» در آيه، معصومان‌اند، بايد توجه داشته باشيم كه آيه تطهير، اهل‌بيت(عليهم السلام) و پيامبر(ص) را مصداق معصومان معرفى كرده است. بنابراين براساس مفاد اين دو آيه، امت اسلامى بايد از اهل‌بيت معصوم پيامبر(ص) پيروى كنند. ²

ب) اگر فخررازى به اين نكته توجه مى‌كرد كه بايد پيرو از پيشوا جدا باشد، گرفتار اين اشتباه نمى‌شد. بنابراين اگر منظور از «صادقين» مجموع امت باشند،