219
1. وجوه جمع قائلان به استتار شمس
در اين گفتار به وجوه «جمع» مطرح شده ازسوى طرف‌داران نظريه استتار پرداخته، آن را مورد بررسى و ارزيابى قرار مى‌دهيم:
وجه اول - حمل روايات ذهاب حمره بر احتياط
برخى از قائلين به كفايت استتار شمس در تحقق غروب، روايات دال بر اعتبار ذهاب حمره را بر احتياط حمل نموده‌اند. 1 مراد از احتياط در اينجا احتياط موضوعى است؛ به اين معنا كه، گرچه معيار غروب استتار است، ولى براى يقين به تحقق استتار، تأخير نماز مغرب تا ذهاب حمره مطابق احتياط و درنتيجه درك واقع مى‌باشد. 2 دراين‌صورت، از باب قطع استصحاب نهار، مانعى براى وجوب اين احتياط نيست. ولى روشن است كه چنين احتياطى در ظرف شك در تحقق غروب است. البته مراتبى از احتياط هم وجوب نخواهد داشت؛ مانند جايى كه اطمينان عرفى به غروب وجود دارد، ولى از باب تيقن و اطمينان بيشتر احتياط صورت مى‌گيرد.
عبارت فرزند صاحب معالم در اينجا خواندنى است. ايشان ذيل موثقه عبدالله ابن وضّاح، عدم انضباط و تفاوت آفاق را مطرح نموده، مى‌نويسد:
از آنچه ذكر كرديم توجيه احتياط نيز بُعدى نخواهد داشت؛ چون منضبط نبودن افق‌ها مقتضى اين است كه قاعده كليه‌اى ازطرف ائمه(عليهم السلام) ثابت نگردد؛ هرچند حضرات عالمِ به احكام باشند. بنابراين غيبوبت قرص اولِ وقت مغرب بوده، ولى چون افق‌ها متفاوت است احتياط اين است كه تا زوال حمره صبر شود. 3