139دعايش را مى‌شنود و از احوالش باخبر است و حاجتش را برآورده مى‌كند، اينها همه از مصاديق شرك اكبر است.... ¹

نقد: معيار در توحيد و شرك، مسئله استقلال است؛ يعنى اگر كسى مخلوقى را مستقل در سودمندى يا زيان‌رسانى بداند، مشرك است. اما عقيده صحيح مسلمانان اين است كه نه فرد زنده‌اى به‌طور مستقل رواكننده حاجت است و نه فرد مرده. بلكه همه آنها وسيله‌اند.

پزشكان وسيله درمان بيماران و پيامبران و اولياى الهى واسطه حل مشكلات و برآورده شدن حاجات به اذن پروردگارند. هيچ‌گاه چنين اعتقادى با توحيد منافات ندارد.

4. اعتقاد به واگذارى تدبير امور خلق به برخى مخلوقات

بى‌شك اعتقاد به اينكه خداى متعال، تدبير برخى امور عالم را به ملائكه، انبيا يا اولياى صالح خود واگذار نموده است، نشانه شرك است. ² آيت‌الله سبحانى مى‌نويسد:

فلو اعتقد أحد بأنّ الله فوّض أمور العالم و تدبيرها من الخلق و الرزق و الإماتة و غيرها من حوادث العالم إلى ملائكته أو صالحي عباده فقد جعلهم أندادا له سبحانه إذ لا يعنى من التفويض إلّا كونهم مستقلين في أفعالهم. ³

اگر كسى معتقد باشد كه خداوند، تدبير امور جهان، مانند خلق،