127و شعائر، شعائر نيست، مگر براى كسى كه نسبت به آن آگاهى يابد... . به همين دليل است كه خداوند آيه شعائر را در حج آورد؛ زيرا در حج، همواره مناسكى روى مى‌دهد كه نياز به قصد و نيت و آگاهى دارد و به هنگام قصد و آگاهى است كه انسان، شعائر را در مى‌يابد. 1
4. حج، عيد مسلمانان
عيد در اغلب فرهنگ‌ها به معناى شادى، فرح و خوشحالى است. ريشه لغوى اين واژه (عود)، يعنى بازگشت است. حال اين بازگشت به چه حقيقتى است كه در همه فرهنگ‌ها سبب شادى و نشاط مى‌شود؟ شايد بتوان گفت جامع‌ترين مرجع در بازگشت‌ها، بازگشت به فطرت و حقيقت انسانى است. اگر انسان‌ها به فطرت خود بازگردند، احساس نشاط و طراوت خواهند كرد، ولى اين رابطه مفهومى با اين واژه، كم‌كم منسوخ شده و واژه عيد، فقط نامى براى ايام خاص، بدون ارتباط با بازگشت به فطرت انسانى و الهى است.
در اسلام، نام‌گذارى ايام خاص به‌عنوان عيد، با توجه به اين حقيقت است كه روز بازگشت انسان مسلمان به‌سوى حقيقت بندگى، روز عيد او خواهد بود؛ براى مثال، پس از يك ماه عبادت و بندگى خدا در ماه رمضان، عيد فرا مى‌رسد؛ عيد بندگى خدا. همچنين عيد قربان، عيد قربانى كردن هواى نفس و سربريدن خودخواهى‌هاست. حج‌گزار پس از آنكه در عرفات كسب عرفان مى‌كند و در مشعر شعور مى‌يابد، عيد فرا مى‌رسد. اميرالمؤمنين على(ع) در يكى از اعياد فرمود: