79برخى با استناد به صحيح حلبى از امام صادق(ع) كه مىفرمايند:
«كَان على(ع) يَقولُ لا أُجِيزُ فِى الْهِلالِ إِلّا شَهَادَةَ رَجُلَيْنِ عَدْلَيْنِ» 1، تنها راهِ ثبوت هلال را شهادت دو شاهد بيان كنند و حكم حاكم را در ثبوت هلال كافى ندانند. هرچند بعضى - با توجه به حجيتِ «رؤيت شايع»، «بينّه» و «گذشت سى روز» - حصر در روايت را اضافى دانسته و مقصود امام را در باب شهادت، به لزوم ثبوت هلال با دو شاهد و عدم كفايت شهادت يك شاهد حمل كردهاند. 2 ولى روايت - فى نفسه - ظهور در حصر دارد و چهبسا مقصود امام به عنوان حاكم آن است كه تنها در صورتى كه دو شاهد شهادت دهند، حكم به ثبوت هلال مىشود؛ يعنى حكم حاكم تنها وقتى كه مستند به بينه عادل باشد، حجيت دارد و مراد از واژه «لا أُجيز» جواز شرعى نيست.
دليل سوم: حكمِ حاكم، نهايت ظنآور است و در روايات وارد شده از ائمه(عليهم السلام) در امر ثبوت هلال، از عمل بر طبق شك و ظن، نهى شده است. 3 البته با توجه به ادلهاى كه در ادامه خواهد آمد اين ظن از جمله ظنون معتبر است.
حجيت حكم حاكم در ثبوت هلال
از جمله قائلين به اين قول، مىتوان به كاشف الغطاء 4، صاحب جواهر 5، حكيم 6، امامخمينى 7، شهيد صدر 8 و سبزوارى 9 اشاره نمود، كه براى اثبات اين مدعا به پنج دليل تمسك جستهاند: