144
جواب
شيخ مفيد اين تضعيف را از اصحاب نقل كرده. ولى در كتاب المسائل السروية نوشته است:
إن الأخبار بذكر الأشباح تختلف ألفاظها و تتباين معانيها و قد بنت الغلاة عليها أباطيل كثيرة و صنفوا فيها كتبا لغوا فيها و هذوا فيما أثبتوه منه فى معانيها و أضافوا ما حوته الكتب إلى جماعة من شيوخ أهل الحق و تخرصوا الباطل بإضافتها إليهم من جملتها كتاب سموه كتاب الأشباح و الأظلة و نسبوا تأليفه إلى محمد بن سنان. و لسنا نعلم صحة ما ذكروه فى هذا الباب عنه فإن كان صحيحا فإن ابن سنان قد طعن عليه و هو متهم بالغلو. فإن صدقوا فى إضافة هذا الكتاب إليه فهو ضال بضلاله عن الحق و إن كذبوا فقد تحملوا أوزار ذلك. 1
بنابراين خود شيخ مفيد(رحمه الله) مى‌گويد: ما نمى‌دانيم غالى است يا نه و بر فرض كه غالى باشد عقيده‌اش غلو است، نه اينكه شخصى دروغگو باشد. ممكن است غالى، دورغگو باشد و ممكن است نباشد، يعنى غلو با وثاقت منافاتى ندارد. مثل راويان ثقه فطحى و واقفى و اصولاً اعتماد امام معصوم(ع) بر تمام اينها مقدم است.
اشكال دوم
نقل كلام شيخ مفيد مبنى بر وثاقت محمد بن سنان با تضعيف شيخ طوسى تعارض و تساقط دارد.
جواب
مفاد نقل ايشان در يك درجه نيست و همان‌طور كه گفتيم نقل شيخ مفيد، مقدم است.
دومين وجه قوى در توثيق محمد بن سنان، روايات مادحه‌اى است كه مثل وجه قبلى، در نهايت قوت، و دال بر توجه امام معصوم(ع) به او است. (روايت دوم و سوم صحيح است).