139 در هر حال بنابر متن نقل موجود در «الفقيه» مقصود از هلال در «يَرَى الْهِلالَ فِى شَهْرِ رَمَضَانَ»، هلال شب آخر ماه رمضان است؛ و بنابر نقل موجود در «تهذيب» و «قرب الاسناد» مقصود از هلال در «يَرَى الْهِلالَ فِى شَهْرِ رَمَضَانَ»، هلال شب اول ماه رمضان است. با توجه به مستفيضه بودن طرق تا على بن جعفر و جلالت قدر او 1، روايت معتبر است.
بررسى دلالى
تقريب استدلال
مقصود از عبارت
«إِذَا لَمْ يَشُكَّ فَلْيُفْطِرْ وَ إِلّا فَلْيَصُمْهُ مَعَ النَّاسِ» اين است كه در صورت شك در هلال، در غروب روز آخر از ماه مبارك رمضان، از اهل سنت تبعيت كنيد.
البته روشن است كه امام كاظم(ع)، عملِ آنها در تعيين روز عيد را حجت شرعى بر اثبات موضوع براى مكلّفين دانسته است؛ چه اين عمل آنها مستند به بينه يا شياع و يا حكم حاكم و قاضى باشد. بنابراين تبعيت از عمل آنها مستند به هر كدام از اينها باشد، مادامى كه واقع مشكوك باشد، صحيح است و اصولاً مخالفان در غالب موارد به حكم قاضى و حاكم براى ثبوت هلال استناد مى‌كنند و استناد عمل آنها به «شياع»، مثلاً، حمل روايت بر فرد نادر است و عمل آنها در افطار، مستند به حكم قضات و سلاطين در تعيين روز عيد است و روايت در آن ظهور دارد.
پس روايت بر حجيت حكم حاكم مخالف در ثبوت هلال، به عنوان يكى از مستندات آنها، ظهور دارد و اطلاق آن بر صحت عمل مترتب بر آن دلالت مى‌كند.