188يك منزل خارج از شهر، براى استقبال آنان مىرفتند و با خود آرد و نان و خرما و شير مىبردند. 1 حاكم هر شهر نيز مراسمى براى حجاج ترتيب مىداد و در آن روز مردم را اطعام مىكرد. 2 خانوادههاى حجاج، بهشكرانه سلامت حاجيان خود، صدقه مىدادند و به نيت تهنيت، آنان را سواره به مجلس بزرگان مىبردند 3 و دوستان و اطرافيان، با نوشتن نامه، به سلامت بازگشتن را تبريك مىگفتند. 4 حاجيان نيز با نامه، خبر سلامت و توفيق زيارت خود را به دوستان مىرسانيدند و از خدام خود، طلب پول مىكردند. 5
كاركردهاى علمى و آموزشى حج
راههاى حج از عمومىترين راهها بود كه از آن براى حج، سفر و تجارت استفاده مىشد و مدارسى در راهها و اماكن حج بود كه حجاج در آن توقف مىكردند و آنجا علاوه بر تأمين مايحتاجشان، گروهى كه از عالمان بودند، يا مجلس درس فقه و علوم دينى داشتند، براى مدتى در اين مدارس سكونت مىكردند. همچنين طالبان و زائران علم كه از سرزمينهاى مختلف آمده بودند، در اين مدارس فرود آمده و زمانى درنگ مىكردند و به كسب علم و تبادل آن مىپرداختند؛ بهخصوص در مصر مدارسى بود كه خدماتى متفاوت به حجاج مىداد. 6 نظامى باخرزى از مدارس راه حج كه بيشتر در عراق بود، از جمله مدرسه دلكش كه پذيراى حجاج بود، ياد كرده است. 7
مسلمانان به پيروى از حديث
«اُطلبوالعلمَ وَلَو بِالصينِ» 8براى تكميل دانستههاى خود