99
الف) تعليل ابن ادريس و علامه حلى به كلام اهل لغت
گويا ايشان چنين مىگويند:
از آنجا كه حائر در لغت، جايى را گويند كه آب در آن جمع شود؛ يعنى مكان پستى كه آب در آن سرگردان مىشود و به جايى جريان ندارد، پس حائر حسينى عليه السلام بايد تا جايى باشد كه چنين وصفى داشته باشد و آن، همين مقدارى است كه ذكر كرديم.
هرچند يكى از معانى حائر همين است، 1 اما چنانكه بيان كرديم، واژه حائر در اين قبيل استعمالات به معناى مكان محصور شده و يا همان محدوده بنا است. همانگونه كه بر بارگاه امام موسىبنجعفر عليهماالسلام نيز استعمال شده است.
درباره تعليل و وجه تسميه مذكور در كلام شهيد، اصولاً بعضى بر اين باورند كه وجه تسميه و اطلاق واژه «حائر» بر بارگاه امام حسين عليه السلام اين است كه وقتى متوكل دستور تخريب بارگاه و مزار امام حسين عليه السلام و شهيدان كربلا را صادر كرد، به آن مكان آب جارى ساخت و آب اطراف قبر شريف را فراگرفت، اما بر روى قبر جارى نشد؛ درحالىكه اين بيان محل تأمل است؛ زيرا اين واژه در زمان صادق آلمحمد (ص) بر اين بارگاه اطلاق شد و اقدام متوكل همانطور كه در فصل گذشته مطرح شد، در سال 236ه .ق - بيش از يك قرن بعد - رخ داده است.
اگر گفته شود از باب تسميه به علت متأخر است، در جواب مىگوييم: اصولاً با مراجعه به تاريخ و روايات صادره از معصومين عليهم السلام مىفهميم كه قبل از زمان امامصادق عليه السلام براى محل قبر امام حسين عليه السلام واژه «حائر» استعمال نشده است. در احاديثى كه از رسول اكرم (ص) درباره شهادت امام حسين عليه السلام نقل شده، لفظ «حائر» وجود ندارد و در زمان امام على عليه السلام و سفرشان به صفين و يادآورى حادثه كربلا، لفظ «حائر» از ايشان شنيده نشد و در حوادث بعد از عاشورا و بازگشت اهلبيت به كربلا و