194نكته قابل توجه اينكه آيات نافى شفاعت از كافران فىالجمله مثبت شفاعت نيز هستند؛ چراكه در آيهاى كه ذكر شد شفاعت به اَلشّٰافِعِينَ كه فاعل است اضافه شده است و مصدر مضاف به فاعل مشعر به وقوع فعل در خارج است. بر همين اساس، عبدالقاهر جرجانى در نقد متنبى در بيت «عجباً له حَفِظَ العنانَ بأنملٍ/ ماحفظُها الأشياء من عاداتها» مىنويسد: شايسته بود به جاى «ماحفظُها الأشياء» مىگفت «ما حفظُ الاشياءِ»؛زيرا مراد شاعر آن است كه حفظ را به صورت مطلق از سه انگشت نفى كند؛ حال آنكه اضافه كردن «حفظ» به ضمير «ها» كه فاعل است مقتضى آن است كه براى انمل حفظى را ثابت كرده باشد. 1 بنابراين، تعبير «لا تنفعهم شفاعه الشافعين» دلالت مىكند كه شفاعتى هست، اما گروه خاصى از مجرمان - كه كافران باشند - از آن بىبهره خواهند بود. 2 تفتازانى در دلالت آيه مزبور بر تحقق شفاعتى سودبخش درباره مؤمنان بر اين نكته تأكيد مىورزد كه آيه درباره كافران است و ساختار به كار گرفته شده در آن بر سودمندى شفاعت درباره غير كافران دلالت مىكند. وى دلالت ساختار آيه بر سودمندى شفاعت در حق مؤمنان را اينگونه مدلّل مىكند كه آيه مزبور در مقام توبيخ و نااميد كردن كامل كافران است و اگر اينگونه باشد كه شفاعت درباره هيچكس سودمند نباشد توبيخ و تخييب خاصى درباره كافران نخواهد بود. بر اين اساس، مقام توبيخ و تخييب كافران مقتضى نفعبخشى شفاعت براى مؤمنان مىباشد. 3
معناى شفاعت
پس از آنكه دانستيم قرآن مثبت شفاعت براى برخى از انسانها و فرشتگان در حق برخى از بندگان است، نوبت به اين بحث مىرسد كه معناى شفاعت چيست و