192تنها كافران باشد. وى بنابر اين احتمال، استثناى إِلاّٰ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمٰنِ عَهْداً را منقطع دانسته و در معناى عبارت مزبور مىنويسد: يعنى: ولى كسى كه از نزد خداى رحمان عهدى اخذ كرده باشد برايش شفاعت مىشود و بنابراين احتمال، مراد از عهدْ ايمان است.
احتمال دوم آن است كه مراد از مجرمان، كافران و مؤمنان گناهكار باشد. وى بنابراين احتمال، استثنا را متصل شمرده و در بيان معناى عبارت مذكور مىنويسد: يعنى: مگر كسى از مؤمنان گناهكار كه در نزد خداوند عهدى اخذ كرده باشد كه به نفع وى شفاعت خواهد شد. 1
10. اسماعيل حقى بروسوى (م 1137 ق)
بروسوى ذيل آيه مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ (بقره: 255) مىنويسد: خداى متعال با آوردن إِلاّٰ بِإِذْنِهِ شفاعت را براى برخى اثبات كرد. 2 وى سپس از نجمالدين رازى، صاحب التأويلات النجمية نقل مىكند كه وى مراد از استثنا را شفاعت پيامبر اكرم (ص) دانسته است؛ چراكه خداوند به ايشان وعده مقام محمود داده 3 و مراد از آن مقام شفاعت است. 4 رازى با تعيين مصداقى كه براى استثنا كرد، آيه شريفه را اينگونه معنا مىكند: پس معناى آيه اينچنين است كه چه كسى در روز قيامت در نزد خداوند شفاعت مىكند جز حضرت محمد؛ چراكه به ايشان وعده شفاعت داده شده و در شفاعت از سوى خدا اذن دارند. 5
بروسوى همچنين ذيل آيه سوم سوره «يونس» در بيان معناى عبارت مٰا مِنْ