244 مى‌گرداند تا پاسخ سلام او را بدهم». ابوداود مى‌گويد: «راويان اين حديث ثقه‌اند». ¹ اشكال اين است كه ظاهر اين روايت مى‌رساند كه روح به جسم برمى‌گردد و لازمه چنين سخنى، جدايى روح از جسم (مرگ) است. دانشمندان به اين اشكال پاسخ‌هايى داده‌اند؛ از جمله:

1. منظور از جمله حضرت كه فرمود: «ردّ الله على روحى»، ² اين است كه بازگرداندن روح وى پس از دفن آن حضرت صورت گرفته است؛ نه اينكه روح به كالبد ايشان بازگردد سپس جدا و قبض شود و دوباره بازگردد.

2. به فرض بپذيريم [كه روايت به همان معناى اول باشد؛ يعنى روح پيامبر(ص) از بدن جدا مى‌شود و براى پاسخ سلام، به جسم ايشان باز مى‌گردد]، اما اين جداشدنى نيست كه مرگ به همراهش باشد، بلكه به‌گونه‌اى است كه هيچ مشقتى در پى ندارد.

3. منظور از روح، فرشته‌اى است كه مأمور اين كار است.

4. مقصود از روح، سخن گفتن است؛ اما در اينجا رسول خدا به صورت مجاز سخن گفته است تا ما معنا را بفهميم.

5. پيامبر خدا، [پس از رحلت] در امور ملأ اعلى مستغرق است. وقتى به آن حضرت سلام مى‌شود، از حالت استغراق باز مى‌گردد تا به كسى كه به او سلام كرده، پاسخ دهد. البته در اينجا نيز اين اشكال مطرح مى‌شود كه لازم اين قبيل پاسخگويى، اين است كه