90مفاهيم نمادين همچون كمال، پويايى، وحدت، عدالت و امنيت، سبب كاربرد آن در هنر معمارى به‌ويژه در هنر معمارى دينى شده است. ¹

در كتاب مقدس، تعبير دايره نيامده است. ولى عذاب الهى را به گردباد تشبيه كرده است. ² در قرآن نيز از عذاب الهى كه محيط و مسلط بر گناهكاران است به «دائرةالسوء» تعبير شده است. ³

در تطابق شكل و رنگ، دايره را به سبب شكل دورانى آن كه القاكننده احساس آرامش است و همچنين محيط مستدير آن كه بيانگر درون‌گرايى است، با رنگ آبى مطابقت داده‌اند. در اين تطابق، جنبه نمادين رنگ آبى را مى‌توان به دايره منتقل نمود: آبى آرام‌كننده هرگونه تحريك و ذخيره‌كننده نيروهاست. ⁴

طواف كه از مناسك مهم حج است، نوعى حركت دايره‌اى است و به نوعى همه مفاهيم مثبت ذكر شده را در خود جاى داده است. افزون بر اين، به هنگام طواف، آسمان آبى بالاى سر زائران خانه خداست. بدين ترتيب، نمادى از پويايى و كمال دايره، با آرامش و درون‌گرايى رنگ آبى به هم مى‌پيوندد.

مى‌توان با كمى تأمل، ارتباط محكمى بين پيام‌هاى عرفانى و اخلاقى حج با اين نمادها برقرار كرد.

شكل ظاهري كعبه: مكعب، نماد استوارى و استحكام است. ⁵ طواف بر گرد كعبه، يادآور دايره ماندالا (مربعى كه با دايره محاط شده است) و مركز بودن كعبه است. ⁶

معمارى كعبه، حالت نمادين آن را قوت بخشيده است: شش جهت بودن كعبه كه