183است؛ چراكه حج، محشر كوچك است و احرام و تلبيه و حضور در مواقف، به همراه دلهره، تضرع، اميد به رستگارى و بيم از شقاوت، بسيار شبيه قيامت است. مردم از آرامگاه‌هاى خود، كفن پوشيده، درحالى‌كه از گناهان خود به رب العزّة استغاثه مى‌كنند به صحراى محشر وارد مى‌گردند و نمى‌دانند به نعمت ابد دست مى‌يابند يا به عذاب دردناك دچار مى‌شوند. اعمال حج‌گزار در طواف، سعى و... نيز شبيه شخص ترسان، مضطرب و مدهوشى است كه ميان اهل محشر به دنبال پناهگاهى امن مى‌گردد. آرى! حج، همان‌گونه كه اميرمؤمنان(ع) در نهج البلاغه شرح داده‌اند، بايد نشانگر آگاهى مردم و فرمانبردارى آنها از اوامر و نواهى پروردگار باشد. 1
بيست و پنج - توبه
توبه پس از پشيمانى 2 از گناه و اقرار 3به آن نزد خداوند است و ازاين‌رو امام‌صادق(ع) اقرار به گناه نزد خداوند را باعث آمرزش آن دانستند؛ چنان‌كه اقرار به نعمت سبب زيادى آن مى‌شود. 4 در واقع خداوند، بنده‌اى را كه از او طلب بخشايش مى‌كند، دوست مى‌دارد و از كسى كه گناه را كوچك مى‌شمارد، خشمگين است. 5 البته