180

بيست و سه - دعا ونيايش ¹

قرب دوگونه است: قرب خدا به انسان و قرب انسان به خدا. گاه سخن از نزديكى خدا به انسان است و زمانى سخن از تقرب بندگان به خدا. قرب اول، علت قرب دوم است؛ يعنى از آنجا كه خدا به آدميان نزديك است، انسان مى‌تواند به او تقرب يابد. البته قرب خدا به بندگان مراتبى دارد: گاهى خدا مى‌فرمايد از حاضران كنار فرد محتضر به او نزديك‌تر است. ²گاهى خداى سبحان خودش را از شريان حيات به انسان نزديك‌تر مى‌داند. ³گاهى نزديك بودن خويش به بندگان را به بنده‌اش پيامبر(ص) اطلاع مى‌دهد تا به مردم برساند ⁴و گاهى نزديكى خويش را به انسان به اوج مى‌رساند و به آدمى مى‌گويد: «من ميان تو و قلبت حائل مى‌شوم». ⁵البته اين مراتب، براى فهم آدمى بيان شده است.

گفتنى است نزديكى انسان به خدا نيز داراى مراتبى است. تنها سلاح انسان براى تقرب، دعاست؛ چنان‌كه حضرت امير(ع) در دعاى كميل فرمود:

«يا سريع الرضا اغفر لمن لا يملك الا الدعا». تنها سلاحى كه انسان دارد، اكسير اشك است. همچنين پيامبر(ص) فرمود: «

الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ » ⁶؛ «دعا، عصاره عبادت است». از طرف ديگر نيز، انسان براى عبادت خلق شده است. ⁷ اگر خلقت انسان براى بندگى و نيايش است، بايد به اقتضاى خلقت پاسخ شايسته داد.

دعا و نيايش در فرهنگ دينى، جايگاه بلندى دارد. اميرمؤمنان على(ع) فرمود: «محبوب‌ترين اعمال در روى زمين، نزد خداوند متعال، دعاست». ⁸ امام صادق(ع) نيز