179چگونه حاصل مى‌شود؟
امام سجاد(ع) درباره سؤال اول به شبلى فرمود:
هَلْ عَرَفْتَ بِمَوْقِفِكَ بِعَرَفَةَ مَعْرِفَةَ اللهِ سُبْحَانَهُ أَمْرَ المَعَارِف وَ الْعُلُومِ وَ عَرَفْتَ قَبْضَ اللهِ عَلَى صَحِيفَتِكَ وَ اطِّلاَعَهُ عَلَى سَرِيرَتِكَ وَ قَلْبِكَ؟ قَالَ: لاَ...قَالَ فَما وَقَفتَ بِعَرفةَ.
«آيا با وقوف در عرفات، حق معرفت و شناسايى خدا را به دست آوردى و به اينكه خداوند نامه عمل تو را دريافت مى‌كند و به آنچه درون قلبت مى‌گذرد آگاه است، پى بردى»؟ گفت: «نه...» حضرت فرمود: «پس در عرفه وقوف نداشتى». 1
بنابراين انسان بايد در عرفه درباره اعمال خويش و رابطه‌اش با خدا بينديشد تا به ناچيزى خود پى‌ببرد و با فروتنى تمام به درگاه خدا حاضر شود و از اين رهگذر به تقوا دست يابد و سوغات معنوى بندگى را دريافت كند.
بى‌شك، يكى از راه‌هاى رسيدن به معرفت، تفكر و توجه است. انسان غافل كه اهل تفكر نيست، نمى‌تواند به معرفت دست يابد. از اين‌رو، بنابر روايات، يك ساعت تفكر كه انسان را از غفلت بيدار كند و در مسير بندگى قرار دهد، از عبادت يك شب 2يا حتى يك سال 3بالاتر است.
از آنجا كه در عرفات غير از وقوف (بودن)، عمل واجب ديگرى وجود ندارد، فرصت مناسبى براى زائران پيش مى‌آيد تا انديشه كنند و بر معرفت خود بيفزايند و شايد بهترين زمينه معرفت، خودشناسى باشد؛ چنان‌كه پيامبر(ص) فرمود:
«مَنْ عَرفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ». 4