68
7. ادب ملاك انسان بودن
انسان به سبب وجود برخى ويژگىها بر ساير موجودات برترى يافته است؛ مانند عقل، قدرت گفتار، قدرت اراده و تصميمگيرى و.... اما براساس روايات تنها يك ويژگى ملاك انسان بودن است. حضرت على (عليه السلام ) در وصاياى خود به فرزندش امام حسن (عليه السلام ) فرمود:
الاَدبُ عِمادُ الرَّجُلِ وَتَرجِمانُ عقلهِ وَدَليلُهُ عَلى مَكارمِ الأخلاق وَمَا الاِنسانُ لَولاَ الاَدَبُ الّا بَهيَمةٌ مُهمَلَةٌ. 1
ادب ستون كمالات و فضايل مرد و ترجمان عقل اوست و راهنماى او به سوى مكارم اخلاق است. اگر ادب نباشد، انسان جز حيوانى بىاثر نخواهد بود.
8. سلامت عقل، ثمره حسن ادب
بهرهمندى از عقلى سالم، براى انسان بسيار مهم است. بىشك سلامت عقل، زمينه ارتباطهاى سالم اجتماعى را فراهم مىسازد و تصميمگيرىهاى معقول و منطقى را آسان مىكند. كسى كه از سلامت عقل برخوردار است، پيش از هركار، جنبههاى تصميم خود را مىسنجد، پيشبينىهاى لازم را انجام مىدهد و به عاقبت كار مىانديشد. اگر مىخواهد سخن بگويد، ابتدا به آثار سخن خود خوب فكر مىكند كه آيا سخنش آبروى ديگران را مىبرد و براى آنان مشكلى ايجاد مىكند؟! اگر از اين جنبههاى سخن خود مطمئن شد، با به كارگيرى كلمات شايسته، خواسته خود را بيان مىكند. به هر حال، سرچشمه سلامت عقل، ادب شايسته است. به يقين انسان با ادبتر سلامت عقل بيشترى دارد.
روزى نزد رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) از نيكويى عبادت مردى سخن به ميان آمد. رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) فرمود: