300و موافقان. امام صادق (عليه السلام ) در اين‌باره مى‌فرمايد: «

وَ امّا المُخالِفُونَ فَيكَلّمهُم بالمُداراةِ » ¹؛ «اما با مخالفان با مدارا صحبت مى‌كند».

مرحوم ملا مهدى نراقى از علماى بزرگ اخلاق، معتقد است كه مدارا اندكى با رفق تفاوت دارد. ازاين‌رو فرموده است: «در مدارا، تحمل آزار مردم هست و در رفق نيست». ²

اهميت رفق ومدارا در روابط اجتماعى

رفق و مدارا از اصول مهم و حياتى اخلاق اجتماعى است كه تأثير شگرفى در پيوند دل‌هاى مردم دارد. به جرئت مى‌توان گفت كه كارسازترين ابزار و كم‌هزينه‌ترين راه‌ممكن براى نفوذ در ديگران و تحت تأثير قراردادن آنان، برخوردى با ملاطفت‌و نرمى است؛ زيرا باعث مى‌شود كه دل‌ها نرم شود و تمايل قلبى آنان به وجود آيد.

پيامبر گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) ، نمونه بارز رفق و مدارا با مردم است. اين اخلاق پسنديده حضرت، سبب شد كه مردم خشن و بى‌عاطفه سرزمين حجاز، چنان مجذوب او شوند كه براى گرفتن قطرات آب وضوى ايشان، از يكديگر سبقت بگيرند.

قرآن كريم، دليل اصلى نفوذ عميق پيامبر (صلى الله عليه و آله ) در دل‌هاى مردم را مدارا و ملايمت آن حضرت با مردم معرفى مى‌كند:

( فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ) (آل‌عمران: 159)

پس به موجب رحمت الهى، در برابر مؤمنان، نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو، پراكنده مى‌شدند.

رسول گرامى اسلام هم مأمور بود كه احكام الهى را به مردم ابلاغ كند و هم فرمان