259
شرايط شوخى
هر عملى با حفظ شرايط و مقدمات نتيجهبخش است. اما هنگامى كه شرايط آن رعايت نشود، نتيجۀ مطلوب ندارد. براى اينكه شوخى و مزاح اثر مفيد داشته باشد، بايد با شرايط مناسب آن بيان شود. در اينجا به شرايط مناسب مزاح اشاره مىكنيم:
1. انگيزه شوخى
نخستين نكتهاى كه در شوخىكردن بايد در نظر گرفت انگيزه و هدف آن است كه بايد صحيح و مشروع باشد. از انگيزههايى كه در روايات معصومين (عليهم السلام ) به آن اشاره شده، شاد و مسرور كردن مؤمنان است. شوخى نبايد وسيلهاى براى رسيدن به خواستههاى نادرست باشد؛ يعنى كسى كه با شوخى به تحقير ديگران مىپردازد يا براى كوبيدن فردى، خشم درونى خود را در قالب كلمات خندهآور نثارش مىكند يا براى رسيدن به امورى حرام از شوخى استفاده مىكند، از ديدگاه اسلام مذموم و ناپسند است. امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
فَاِنّ المُداعَبَةَ مِنْ حُسْنِ الخُلُقِ وَاِنَّكَ لَتُدخِلُ بِها السّ-ُرُورَ عَلَى اخيكَ وَلَقَد كانَ رَسُولُاللهِ (صلى الله عليه و آله )
يُداعِبُ الرَّجُلَ يُريدُ أنْ يَسُرَّهُ. 1
شوخى و مزاح، بخشى از خوشرفتارى و حُسن خلق است و تو مىخواهى از اين طريق، سرور و شادى بر دل برادرت وارد كنى. پيامبر هم با افراد شوخى مىكرد، مىخواست كه آنها را شادمان سازد.
2. محتواى شوخى
افزون بر داشتن انگيزۀ صحيح، كلمات و جملاتى كه در شوخى بهكار مىروند، بايد درست و مؤدبانه باشند. نبايد به بهانه شوخى و شادكردن ديگران يا خوشگذراندن از