106مشكل را دارند. بنابراين غمگين و مأيوس مىشوند. كسى كه حالت انتظار نداشته باشد، آينده را تاريك و همه راهها را بسته مىبيند؛ با تصور كردن آيندهاى روشن و بهرهمندى از روحيه انتظار، مىتوان چراغ اميد را پرفروغ ساخت و در پى آن، به نشاط و سرخوشى دست يافت. قرآن مجيد سختى و آسانى را مقرون و همراه هم ساخته است و مىفرمايد: فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً * إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ؛ «[آرى] به يقين با سختى آسانى است. مسلم است كه با سختى آسانى است». (شرح: 5 و 6)
اميرمؤمنان (عليه السلام ) مىفرمايد: «
عِندَ تَناهي الشَّدائِدِ يَكوُنُ تَوَقّع الفَرَجِ » 1؛ «وقتى حلقههاى بلا و گرفتارى تنگتر شود، نشانههاى فرج آشكار مىشود».
4. توكل بر خدا
توكل بر خدا، به معناى اظهار ناتوانى شخص و تكيهكردن بر اوست. توكل كننده بر خدا، كسى است كه در عين تلاش و كوشش، كار خود را به خدا وامىگذارد و حلشدن مشكلات خود را از او مىخواهد. او را روزىدهنده، و سررشته امور را در دست او مىداند. چنين روحيهاى، در انسان شادابى و نشاط مىآفريند. روحيهاى كه همواره با تلاش و كوشش است.
قرآن كريم هرگاه خواسته است بشر را به كارى وا دارد، از ترسها و نگرانىها دور سازد و به انجام دادن وظايف مصمم كند، به توكل سفارش كرده است. درحالىكه برخى هرگاه مىخواهند از بار مسئوليت شانه خالى كنند، به خدا اتكا مىكنند و خود را توكلكننده مىدانند؛ درحالىكه توكل امرى قلبى است. انسان بايد با توكل قلبى به خداوند و واگذارى كارها به او، تلاش و فعاليتى همراه با نشاط داشته باشد.
انسان متوكل، نگران نتيجه كار نيست. بلكه در پى انجامدادن وظيفه است. وى