75مهمترين آنها بدين شرح بررسى خواهند شد:
يك- كلمه «الذين» در آيه براى جمع به كار مىرود و بر يك فرد تطبيقپذير نيست؛ يعنى آيه مىگويد: «ولى شما كسانىاند كه نماز را بر پا مىدارند و در ركوع زكات مىدهند». اين عبارت بر يك شخص مانند على(ع) دلالت نمىكند.
پاسخ: اين است كه در ادبيات عرب بسيار اتفاق مىافتد كه لفظ جمع در مفهوم مفرد به كار مىرود. براى نمونه كلمه «نسائنا» در آيه مباهله به صورت جمع آمده است، اما بر پايه شأن نزولهاى بسيار در اينباره، تنها بر فاطمه زهرا عليهاالسلام دلالت مىكند. همچنين «انفسنا» لفظ جمع است، اما بر يك نفر دلالت مىكند؛ زيرا كسى از مردان جز على(ع) در آن ماجرا همراه پيامبر(ص) نبود. نيز در آيه 172 سوره آلعمران در داستان جنگ احد آمده است: اَلَّذِينَ قٰالَ لَهُمُ النّٰاسُ إِنَّ النّٰاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزٰادَهُمْ إِيمٰاناً .
برخى از مفسران شأن نزول آن را نعيمبن مسعود مىدانند كه بيش از يك فرد نبود. همچنين در آيه 52 سوره مائده آمده است:
يَقُولُونَ نَخْشىٰ أَنْ تُصِيبَنٰا دٰائِرَةٌ و به گفته مفسران، اين آيه درباره عبدالله بن ابى نازل شد. آيه اول سورۀ ممتحنه، آيه هشتم سوره منافقون و آيه 215 و 274 سورۀ بقره نيز تعبيراتى به صورت جمع دارند كه با توجه به شأن نزول آنها، يك فرد مقصود بوده است.
تعبير جمع در چنين آياتى، يا بر اهميت موقعيت آن فرد و ميزان تأثيرگذارى او دلالت مىكند يا حكم را در شكل كلى و عام مىآورد، اما مصداق آن تنها يك فرد است؛ چنانكه بسيارى از آيات قرآن درباره خداوند «احد» و «واحد»، به انگيزه تعظيم، ضمير جمع به كار بردهاند.
نمىتوان انكار كرد كه استعمال لفظ جمع در مفرد، «خلافِ ظاهر» است و بدون قرينه جايز نيست، اما با توجه به روايات فراوان در شأن نزول آيه، قرينۀ روشنى براى
چنين تفسيرى در دست خواهد بود. حتى درباره ديگر نمونهها به كمتر از اين ميزان قرينه نيز قناعت مىكنند.