98
4. ادب كوچ به مشعر، رعايت حال ديگران
در هنگام كوچ از عرفات به سوى مشعر، ميليونها انسان يكباره به حركت در مىآيند كه اگر دقت نشود، برخى از مردم بهويژه افراد ناتوان آزار مىبينند. ازاينرو ادب كوچ، رعايت حال ديگران است.
پيامبر(ص) هنگام حركت از عرفات به سوى مشعر، مردم را به آرامش فرامىخواند 1 و مىفرمود: «حج، اسب تاختن و شتر دواندن نيست. خودتان را [از عذاب خدا] حفظ كنيد و نيكو حركت كنيد. ضعيف و مسلمانى را زير پا قرار ندهيد و در راه رفتن، ميانهرو باشيد». 2
همين سفارش از امام صادق(ع) نيز حكايت شده است. حتى به ايشان گفته شد:«چرا در كوچ به سوى مشعر تأخير مىكنيد»؟! حضرت فرمود: «من از ازدحام هراس دارم و مىترسم كه در پايمال كردن انسانى شريك شوم». 3
5. ترك تكبر، رمز لطف الهى بر حاجيان كوچكننده به سوى مشعر
امام صادق(ع) فرمود: «كسى كه از تنگه (بين دو كوه در دهانه مشعر) بگذرد و در دلش تكبر نباشد، خدا [با نظر رحمت] به او مىنگرد». پرسيدم: «كبر چيست»؟ فرمود: «مردم را برنجاند و حق را نپذيرد». 4