163آيه منظور مقايسه بين شايسته و شايستهتر نيست. بلكه مقايسه بين مسجد ضِرار ناشايست و مسجد قُباى شايسته است؛ مانند آنكه بگوييم براى شما پاكى از ناپاكى بهتر است 1.
4. مقصود از طهارت و پاكيزگى در آيه، معناى وسيع آن است؛ يعنى هرگونه پاكسازى روح از شرك و گناه يا پاكسازى جسم از آثار آلودگى را شامل مىشود.
5. پيامبر(ص) به اهل مسجد قبا فرمود: «شما در هنگام پاك ساختن خود چه كارى انجام مىدهيد كه خدا شما را اينگونه ستايش كرد»؟ گفتند: «ما آثار مدفوع را با آب مىشوييم». البته روشن است كه اينگونه احاديث، دليل بر انحصار مفاد آيه نمىشود. بلكه بيان يكى از مصاديق آيه است. 2
6. هرگاه چيز بدى را از مردم گرفتيم، چيز نيكويى به جاى آن معرفى كنيم؛ اگر نماز در مسجد ضرار ممنوع مىشود، بىدرنگ مسجد نيكوى ديگرى به جاى آن معرفى مىگردد. آرى، اين نفى و اثبات، روش و شعار اسلام است؛ يعنى اگر كسى از تفريحهاى ناسالم جلوگيرى مىكند، بايد وسايل تفريحهاى سالم را فراهم سازد. اگر فحشا و بىعفتى ممنوع مىشود، بايد وسايل ازدواج آسان گردد.
7. كانون مثبت دينى، پايگاهى است كه افزونبر آنكه بايد شالوده و هدف آن از آغاز پاك باشد، بايد افراد و حاميان آن، انسانهايى درستكار و پاك باشند.