315بنابراين مىتوان گفت، جوهر اصلى و اصيل حج كه تربيت بعد عقلانى انسان را بر دوش دارد، تقرب به خدا و جوهر تبعى آن نفى شيطان و طاغوت است؛ به تعبير ديگر گرايش به توحيد و ستيز با طاغوت در انديشه، اعتقاد، و رفتار، از نظر مقام معظم رهبرى، جوهر و ذات حج را تشكيل مىدهد؛ يعنى در حج، معنويت و توحيد موج مىزند و در واقع سبك زندگى انسان مسلمان را به لحاظ اعتقادى و رفتارى در سه بعد عقلى و قلبى و رفتارى جهت مىدهد و بر اساس نظام فضائل و دورى رذائل، توحيد و نفى شرك، اطاعت از خدا و نافرمانى از شيطان، انسان را توحيدى و الهى تربيت مىكند.
2. اخلاق و حج
الف) مفهوم تربيت اخلاقى
در بعد قلبى و گرايشى، اعتقاد توحيدى، داراى نظام فضائل است و تشكيلات شيطانى و طاغوتى استكبار هم، داراى نظام رذائل. عشق و نفرت، حب و بغض، گرايش به خير و شر، به بعد قلبى انسان مربوط است. هر نظام اعتقادى - دو نظام اعتقادى و حداكثر سه نظام اعتقادى مغضوبين، ضالين و صراط مستقيم وجود دارد - نظام ارزشى و اخلاقى متناسب با خود را توليد مىكند. يك ارزش شايد در نظام ديگر، ضد ارزش باشد. به همين دليل ايثار، از خودگذشتى و انفاق از نگاه مكتب توحيدى و الهى و اهالى مدينه فاضله، ارزش و از منظر مكاتب ماركسيستى و ليبراليستى و اهالى مدينه فاسقه و ضاله و جاهله - با اينكه ميان آنها درگيرى و نزاع وجود دارد - ضد ارزش، بىدليل و احمقانه است.
اكنون معناى اخلاق در نظام فاضله را بررسى كنيم: اخلاق چيست و وجود و نيستى آن در جامعه چه نقشى دارد؟ مقام معظم رهبرى، حضرت آيتالله العظمى امام خامنهاى مىفرمايند: «اخلاق آن هواى لطيفى است كه در جامعه بشرى اگر وجود داشت، انسانها مىتوانند با تنفس او زندگى سالمى داشته باشند». 1