306دارد. در فريضه عظيم و بىبديل حج نيز اين سه مدل تربيتى حضورى پررنگ دارند؛ اقتدا به موحدين بزرگ عالم و پا جاى پاى آنها گذاشتن، مو به مو طبق دستورها و سفارشها و همچون خود آن بزرگوارن، رفتار كردن و در صورت تخطى از آنها كفارههايى سنگين پرداخت كردن، طرد و نفى شيطانهاى درونى و بيرونى، دستور نحوه پوشش مردان و زنان، تعيين وقت انجام اعمال مختلف، فراگيرى و شمول جهانى و همه موارد ديگر، به اين منظورند كه تربيت انسان بهطور كامل انجام شود و انسان الهى شود. در ادامه ضمن بررسى مفاهيم، از وجوه تربيت عقيدتى، اخلاقى و قانونى حج خواهيم گفت.
مفهوم تربيت
تربيت در اين بحث در رابطه با انسان كار مىرود و انسانى كه ما از او صحبت مىكنيم، استعداد و توانايىهايى دارد كه مربى تلاش كند، زمينه شكوفايى و به فعليت رسيدن اين استعدادها را، فراهم كند. به تعبير حكيمان مسلمان در تربيت، حركتى داريم كه از قوه به فعل و از مرحله ضعف به مرحله قوت، اتفاق مىافتد. ازاينرو، بحث تربيت با انساشناسى گره مىخورد.
بنابراين با توجه به اين ما انسان را چطور تعريف كنيم و چه استعدادها و نيروهايى براى او قائل باشيم، تربيت هم متفاوت مىشود. كسى كه انسان را مركب از جسم و روح مىداند و كسى كه انسان را فقط موجودى مادى مىبيند، تربيتهاى متفاوتى براى انسان در پيش مىگيرند. اين بحث برمىگردد به تعريفى كه ما از نيروهاى انسان داريم. اينكه براى انسان چه نيروهايى و براى هر كدام از اين نيروها چه تعريفى قائل هستيم، در تعريف ما از تربيت، نقش دارد.
بر اين اساس، ما مىتوانيم بگوييم، تربيت دينى تربيتى است كه متوجه شكوفايى استعدادهاى انسان با محوريت عقل به عنوان پيامبر باطنى، مىشود و از آموزههاى دينى كه پيامبران ظاهرى براى هدايت انسان و تربيت او آورداند، استفاده مىكند. بايد توجه داشته باشيم كه فرق اساسى تربيت دينى با تربيتهاى ديگر اين است كه در تربيت دينى،