243توجه به منافع ديگران مىبينيم؛ به نظر كلمن، ايدئولوژى مىتواند بر ايجاد سرمايه اجتماعى اثر منفى بگذارد. ايدئولوژى «خودبسندگى»، مانند آنچه طرفداران اپيكور در يونان باستان به آن اعتقاد داشتند و يا يك ايدئولوژى كه بر روابط جداگانه هر فرد با خداوند تأكيد مىكند - كه اساس آيين پروتستان همين است - مىتواند از ايجاد سرمايه اجتماعى جلوگيرى نمايد. 1
حج يك امر مذهبى و ايدئولوژيك است و از اساس افراد، با انگيزههاى دينى و الهى در اين اجتماع بزرگ ظاهر مىشوند. افرادى كه با منطق ايدئولوژيك عمل مىكنند، بين «خود» و «ديگران» همبستگى مىبينند و اين احساس، موجب تقويت انسجام آنها مىشود. در مناسك حج، اوج اين رويكرد را در مراسم برائت از مشركان مىبينيم. رهبرى معتقدند، بعد مهم و محورى حج همين مراسم است.
مقام معظم رهبرى مىفرمايند:
استكبار جهانى با دنياى اسلام بد است. اين بد بودن، فقط هم بغض نيست؛ بلكه ابراز بغض و دشمنى كردن است. قصدشان اين است كه دنياى اسلام را بهكلى از حقيقت اسلام خالى كنند... مايلاند اسلام نباشد تا بتوانند بر اين ملتها سلطه پيدا كنند؛ بر منابع آنها تسلط پيدا كنند؛ فرهنگ خودشان را در آنجا رايج كنند و آنها را به بخش درجه دو از ملتهاى خودشان تبديل كنند... اين دشمنى در شكلهاى استكبارى، صهيونيستى، خشن، خونين، بىرحمانه و سبعانه هم هست. 2
اما برجستگى بُعد ايدئولوژيك و انسجام بخش حج بيش از همه در ايجاد وحدت و يگانگى بين افراد - در قبال ذات اقدس الهى - خود را نشان مىدهد. اين نوع وحدت بسيار محكمتر و پايدارتر از پيوندى است كه در نتيجه تقابل با دشمنان ايجاد مىشود. رهبرى بارها بر اين مسئله تأكيد مىكردهاند.