238بنابراين از نگاه رهبرى، همه مناسك و مراسم حج بعد اجتماعى دارد و در پى تقويت پيوند عميق ميان مسلمانان بر محور توحيد است. اما در اين بين، حج جايگاه بسيار مهمتر و اصلىترى دارد.
كاركرد ارتباطى حج و نقش آن در افزايش سرمايه اجتماعى
گفته شد، سرمايه اجتماعى از مهمترين موضوعات محورى رشتههايى چون جامعهشناسى و علوم سياسى است. رهبر انقلاب به تحليل دلايل اجتماع حج در يك زمان مىپردازند و نقش مهم آن را در شكلگيرى سرمايه اجتماعى، بيان مىكنند كه اين درك عميق و جامعهشناختى ايشان از مقوله حج را نشان مىدهد. اما در حج چه ساز و كارى وجود دارد كه به ايجاد يا تقويت سرمايه اجتماعى، منتهى مىشود. در تعريف سرمايه اجتماعى، به دو مفهوم محورى «ارتباط» و «اعتماد» اشاره شد و اينكه هرچه كميت و كيفيت ارتباط بيشتر شود، سرمايه اجتماعى هم بيشتر مىشود و هرچه اعتماد بين افراد تقويت گردد، سرمايه اجتماعى نيز ارتقا مىيابد. از نظر انديشمندان حوزههاى مختلف، منافع، يا صورت مادى و فيزيكى دارند يا بعد فرهنگى، سياسى و اجتماعى. «پير بورديو» سرمايه اجتماعى را يكى از شكلهاى «سرمايه» مىداند. سرمايه از نگاه او سه شكل بنيادى دارد: «سرمايه اقتصاى» كه مىتوان آن را به پول تبديل كرد و به شكل حقوق مالكيت، قابل نهادينه شدن است؛ «سرمايه فرهنگى» كه در برخى شرايط، به سرمايه اقتصادى تبديل مىشود و به شكل كيفيتهاى آموزشى نهادينه مىشود و در نهايت «سرمايه اجتماعى» كه تعهدات اجتماعى، آن را مىسازد كه البته در برخى شرايط به سرمايه اقتصادى تبديل مىشود و يا ممكن است كه در شكل يك عنوان اشرافى نهادينه شود. 1
«كلمن» معتقد است، همانگونه كه سرمايه فيزيكى، با ايجاد تغييرهايى در مواد، براى ايجاد ابزارهايى كه توليد را آسان مىسازد، به وجود مىآيد و جنبهاى ملموس و