201

سه - حج و روابط اجتماعى

سرمايه اجتماعى، بر گستره پيوندها يا شبكه‌هاى اجتماعى متمركز است. بر اين اساس، شبكه‌اى از روابط، جايگاه گردش يك سرمايه را در نظام اجتماعى دارد. ¹ زندگى اجتماعى، ضرورتى قطعى است كه بدون روابط بين اعضاى جامعه، امكان نمى‌يابد. روابط سالم اجتماعى كه عنصرى اختيارى است، جامعه سالم را، پى‌ريزى مى‌كند. روابط اجتماعى سالم از عناصر مهم سرمايه اجتماعى است.

روابط اجتماعى در شبكه مذهبى و اجتماعى حج، در سطوح مختلف نمايان مى‌شود. حج، پيوند ميان مسلمانان است. ² حج يك شبكه ارتباطى معنوى، اجتماعى و سياسى درون‌گروهى، بين گروهى و بين‌المللى خاص و جامع همه مراتب روابط اجتماعى است. شبكه اجتماعى مى‌تواند عمودى و افقى باشد. به نظر محققان، سرمايه اجتماعى در شبكه‌هاى اجتماعى افقى و غير سلسله مراتبى شكل مى‌گيرد و تقويت مى‌شود. حج، بزرگ‌ترين شبكه اجتماعى افقى و داوطلبانه‌ترين انجمن و شبكه اجتماعى است. در شبكه افقى همه اعضاى شبكه به‌صورت برابر و هم‌پايه در نظر گرفته مى‌شوند؛ افراد به درجه يك و دو تقسيم نمى‌شوند. حج كامل‌ترين مظهر برابرى، مساوات ميان اقوام مختلف سفيد و سياه، عرب و عجم، دارا و ندار، عامى و عالم، غريبه و خودى، سنى و شيعه است. ملاك برترى، تقوا و تدين است. (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ أَتْقٰاكُمْ) ؛ (حجرات: 13). حج هجرت از «من» قومى و نژادى و فرقه‌اى، به «ما»ى اسلامى و قرآنى است. ³ قطع علايق قومى و نژادى و احساس تعلق به سيل خروشان جماعت اسلامى در ايام حج و حفظ اين تعلق پس از بازگشت، مى‌تواند سرنوشت كشورهاى اسلامى را تغيير دهد. از جمله آثارسرمايه اجتماعى، تغيير رفتارها