198متوجه خواص امت است. ¹ سرمايه اجتماعى، از تعهد و مسئوليت‌پذيرى در عمل به وظايف و اعتماد به يكديگر به وجود مى‌آيد. سرمايه اجتماعى، باعث حل مسائل جمعى مى‌گردد. سرمايه اجتماعى، باعث تسهيل گردش چرخ‌هاى تعاملات اجتماعى مى‌گردد. اعتماد به يكديگر باعث انتظار مثبت شهروندان از همديگر، كاهش هزينه‌هاى تعاملات اجتماعى، بهبود وضعيت اجتماعى و قابل پيش بينى بودن آينده مى‌شود. ² تسالم، مدارا، برادرى، محبت نسبت به يكديگر و ممنوعيت خشونت، منازعه، فسوق و جدال با ديگران از تأكيدهاى مهم اسلام در حج است. ³ اين فضاى صميمى، اعتماد اجتماعى را بالا مى‌برد. اعمال و حركات حج، مظهر همزيستى، نظم، هماهنگى، يگانگى و قدرت جامعه اسلامى است. اين وضعيت، اعتماد را از يك سو به مردم و از سوى ديگر به دولت‌هاى اسلامى باز مى‌گرداند و باعث اصلاح و اعتماد بين دولت‌ها و مردم مى‌گردد. ⁴ هيچ دولتى شايد قصد نداشته باشد به استثمار، استعمار و سلطه بيگانگان، تن دهد. اما به دليل احساس ضعف و زبونى، نياز به قدرتى ديگر پيدا مى‌كند. علم به قدرت ملل مسلمان، خود باورى و اعتماد به وجود مى‌آورد. ⁵ حج، ميدان گفت‌وگوى ملل، در ميان گذاشتن توانايى‌ها و ناتوانى‌هاى دولت‌ها است و اين فضاى ارتباطى مى‌تواند اعتماد مردم به فضيلت، لياقت و درستكارى دولت‌ها را افزايش دهد يا نسبت به آنها بى‌اعتمادى ايجاد كند. اعتماد، منشأ مشروعيت و بى‌اعتمادى، منشأ بحران مشروعيت است. مشروعيت، مولد سرمايه اجتماعى و اعتماد اجتماعى و نهادى است. نشانه اعتماد اجتماعى، خطر پذيرى و اثربخشى و كارآيى است.