193استفاده از فرصت حج براى شخص مسلمان، نيازمند آشنايى با مسائل فقهى، اجتماعى، سياسى، اخلاقى، عبادى و عرفانى، تخليه از انگيزه‌هاى دنيايى، گردش‌گرى و تحليه درون است. ¹ ورود به فضاى بيكران معنويت و رياضت اختيارى براى خودسازى، تزكيه نفس، كف نفس و رسيدن به خودآگاهى از اهداف سازنده آن مى‌باشد. ² حج به شيوه‌هاى مختلف به فرد مسلمان در كسب خُلق نيكو و معنويت‌افزايى كمك مى‌كند:

يك- غفلت زدايى: حج واقعى غفلت زدا و آگاهى‌افزا است. ³ غفلت، منشأ فراموشى خود و ديگران است كه از موانع جدى تشكيل سرمايه اجتماعى است.

دو- رقت قلب: عبادات از جمله حج، بدون حضور قلب، مايه قساوت قلب و با حضور قلب، مايه رقت، لطافت و صفاى قلب مى‌شود. ايام حج ⁴ يك تمرين و تجربه‌اى است كه انسان درمى‌يابد با آگاهى، توجه، بدون تفاخر و بى‌اعتنا به لذائذ و شهوات مادى مى‌تواند زندگى كند. ⁵ قساوت و رقت قلب از عوامل اساسى واگرايى و هم‌گرايى اجتماعى مى‌باشند. قساوت قلب مى‌تواند منشأ بسيارى از كينه‌ها، حسادت‌ها، سوء ظن‌ها، بدبينى‌ها و اعمال خشونت‌آميز باشد. اين مسائل اجازه اجتماع به دل‌ها نمى‌دهد. در مقابل، رقت قلب باعث تأليف و جلب قلوب مى‌شود.

سه- فرصت بندگى: فضاى حج، فضاى ذكر، دعا، گريه، خشوع، خودسازى، حذف تمايزات و ايجاد برابرى و برادرى را به نمايش مى‌گذارد. ⁶ حج، فرصت بندگى خدا و حذف تمام اسباب تفاخر ظاهرى و مادى است.