51استطاعت اخلاقى، شرط وجود است؛ يعنى تنها در صورت آمادگى اخلاقى است كه انسان از مزاياى بىپايان روحى و اجتماعى [حج] بهرهمند مىشود و اگر انسان اين آمادگى را نداشته باشد «محنت باديه خريده بهسيم».
ايشان براى اثبات اين ديدگاه، به روايت امام باقر(ع) استدلال مىكند كه فرمود:
ما يُعبأ بمَنْ يَؤمُّ هذا البَيتَ اذا لَمْ يَكُنْ فيه ثَلاثُ خِصالٍ خُلُقٌ يُخالِقُ بِه مَنْ صَحِبَه و حِلْمٌ يَملِكُ بِهِ غَضَبَهُ وَ وَرَعٌ يَحجُزُهُ عَنْ مَحارِمِ اللهِ تعالى. 1
كسى كه قصد اين خانه (كعبه) را مىكند، مورد توجه [پروردگار] قرار نمىگيرد اگر سه خصلت در او نباشد: اخلاق مناسبى كه با همراهان به خوبى رفتار كند. حلمى كه با آن بتواند خشم خود را مهار كند و تقوايى كه او را از گناهان نگه دارد.
شهيد مطهرى در ادامه بحث مىگويد: «از اينجا مىتوان تكليف حجاجى كه بىجهت با رفقا نزاع مىكنند، زود از كوره در مىروند، انواع گناهان از دروغ و غيبت و مانند اينها را مرتكب مىشوند، فهميد». 2
3. رابطه صحت و بطلان
صحت و بطلان يك عمل، مبحثى جدا از قبول يا رد آن عمل است. ملاك صحت و بطلان عمل، رساله عمليه فقيهان است. ولى قبول و رد عمل براساس صفاتى است كه نوعاً به ميزان تقواى انجام دهنده