43
مقدمه
در بينش پيروان مكتبهاى مادى، بين رفتار اختيارى انسان و دستور الهى رابطهاى وجود ندارد. ازاينرو انسان خود را آزاد از هر قيدى تصور مىكند و براى بهدست آوردن سود مادى بيشتر، هيچ مانعى در مسير خود احساس نمىنمايد. ولى در مكتب اسلام، افعال اختيارى انسان، خالى از حكم نيست؛ اگر چه بعضى از اين احكام را عقل انسان درك مىكند. ولى همانطور كه متكلمان اسلام گفتهاند:
«الواجبات الشرعيه الطاف في الواجبات العقليه» ؛ «تكاليفى كه در شرع مقدس براى مردم وضع شده، الطافى است كه خداوند به بندگان خود داشته است تا وظايف عقلى خويش را بشناسند».
توضيح آنكه: اگر عقل انسان، قدرت شناخت و تمييز مصالح و مفاسد واقعى را مىداشت، درمىيافت كه رباخوارى، رشوهخوارى، سرقت اموال ديگران و هرگونه تصرف بدون اجازه مالك، موجب تباهى معنوى انسانها مىشود و انجام دادن نماز و روزه و ديگر اعمال عبادى، موجب رشد معنوى او مىگردد. آنگاه خود به خود و بدون امر و نهى خداى متعال، واجبات را انجام مىداد و از محرمات پرهيز مىكرد.