111
متولى فدك در اواخر حكومت امويان
پس از وفات عمربن عبدالعزيز (20 رجب سال 101ق)، يزيدبن عبدالملكبن مروان به حكومت رسيد و فدك را از خاندان حضرت فاطمه(عليها السلام) گرفت 1 و به بنى مروان سپرد. 2 سيد محمدباقر صدر و علامه امينى(رحمهما الله) معتقدند كه فدك پس از تصرف آن به دست يزيدبن عبدالملك، تا انتهاى خلافت مروانيان، در دست آنان بود. هشامبن عبدالملك (حك: 105 - 125ق)، وليدبن يزيدبن عبدالملك (125 - 126ق) يزيدبن وليدبن عبدالملك، ابراهيمبن وليدبن عبدالملك و مروانبن محمد حمار (125- 132ق) كه آخرين خليفۀ اموى است، هيچ اجازهاى به بنى فاطمه(عليها السلام) در تصرف فدك ندادند. 3 اما مداركى در دست است كه در همين دوره، فدك ميان دو تن از فرزندان امام سجاد(ع) كه از اصحاب امام صادق(ع) بودند، دستبهدست مىشده است.
نخستين فرزندِ امام سجاد(ع) كه متولّى فدك بود؛ عمر الأشرفبن امام على ابن الحسين السجّاد(عليهما السلام) نام داشت. ابوالحسن عمرى نسابه مىنويسد: «... او متولّى صدقات على(ع) بود.» 4
فخر رازى نيز تصريح مىكند:« كَانَ يَلِي صَدَقَات عَلِيّ (ع) وَ فَدَك »؛ «او متولى صدقات على(ع) و فدك بود». 5
بيهقى نيز مىنويسد: « وكان المتولّي لصدقات جدّه أميرالمؤمنين عليبن أبي طالب (ع) في مدّة عهده ». 6