96

مسائل در خور توجه درباره آيه مورد بحث

برخى از مفسران، ذيل آيه، مسائلى را مطرح كرده‌اند كه بعضى از آنها بسيار درخور توجه است. ازاين‌رو مهم‌ترين آنها را كه بيانشان لازم است، در اينجا بررسى مى‌كنيم:

1. هرگاه كسى از رفتن به مكه ممنوع باشد، آيا با صِرْف ممنوع شدن، قربانى كردن واجب مى‌شود يا در صورت نيت خروج از احرام، قربانى كردن واجب مى‌شود؟

ظاهر آيه ( فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ) دلالت بر قول اول دارد؛ چرا كه وجوب «هَدْى» را به «اِحْصار» معلَّق كرد، نه اراده بيرون آمدن از احْرام، ولى با اين حال بيشتر علما، قول دوم را پذيرفته‌اند و شايد علّت، اين است كه ماندن در احرام بعد از ممنوعيت، حرمتى ندارد. ازاين‌رو، پيش از ممنوعيت وظيفه‌اش اتمام حج و عمره است، ولى بعد از ممنوعيت، مجاز در اتمام بعد از رفع ممنوعيت و بيرون آمدن از احرام است؛ بنابراين ظهورى براى آيه نسبت به قول اول نخواهد بود و شخص ممنوع، مى‌تواند در احرام بماند يا از احرام خارج شود و بدين علت است كه بسيارى از مفسران، قيد «إذا أردتم الإحلال والهدى» را ذكر كرده‌اند. ¹

2. ذكر «حَلْق رأس» در آيه از باب تعيين است يا تخيير؟ يعنى آيا تنها حلق رأس براى بيرون آمدن از احرام، نقش تعيين كننده دارد يا