205 و حتّى خشم مخالفان شيعه را برمى‌انگيخت و آنان را به موضع‌گيرى بر ضدّ خلفاى اموى وامى‌داشت.
همچنين تفكّر شيعى به‌ويژه نظريّۀ سياسى آن مبنى بر الهى بودن حكومت علويان و نامشروع بودن خلافت امويان كه به مثابۀ گرايشى قوى در بطن جامعه وجود داشت، بنى‌اميّه را در معرض تهديد جدّى قرار داده بود. افزون بر اين، عراقى‌ها نيز صرف نظر از اعتقادى كه داشتند براى جلوگيرى از تسلّط شاميان به گروه دشمنان بنى‌اميّه پيوستند و براى تضعيف قدرت امويان مى‌كوشيدند. 1
6. شورش‌هاى پراكنده خوارج
خوارج نيز همچون شيعيان، يكى از مهم‌ترين و قدرت‌مندترين مخالفان بنى‌اميّه به شمار مى‌رفتند. آنان با شورش‌هاى پى در پى خود در عراق، مصر و ساير مناطق، امويان را زمين‌گير كردند و مانع تسلّط كامل و آرام بنى‌اميّه بر مناطق اسلامى شدند.
آنان با پافشارى بر عقايد و اهداف خود، يعنى محو كامل بنى‌اميّه، اشتهار به زهد، پارسايى، عبادت 2 و نيز استفاده از شعارهايى حاكى از ظلم‌ستيزى و عمل به كتاب خدا 3، تودۀ مردم را به خود جلب مى‌كردند و شورش‌هاى جديدى را به راه مى‌انداختند. البتّه خوارج از عناصر ديگرى همچون ترور مخالفان و ايجاد رعب و وحشت در مردم نيز بهره مى‌بردند. 4
به هر روى، بقاى خوارج از يك‌سو و رشد روزافزون و گسترش آنان در حجاز،